Kısa tanım
Havada yakıt ikmal uçağı (tanker), uçuş hâlindeki diğer uçaklara yakıt aktararak onların havada kalış süresini ve görev yarıçapını genişleten özel görev uçağıdır.
Ayrıntılı açıklama
Havada yakıt ikmali, alıcı uçağın iniş yapmadan yakıt almasını sağlayan, hassas formasyon uçuşu gerektiren bir işlemdir. İki temel yöntem kullanılır. Bom (boom) yönteminde tanker uçağın kuyruğundaki sert, uzatılabilir bir kol operatör tarafından alıcı uçağın sırtındaki kabul noktasına yönlendirilir; bu yöntem yüksek aktarım debisi sağlar. Hortum-sepet (probe-and-drogue) yönteminde ise tankerden salınan esnek hortumun ucundaki sepete, alıcı uçak kendi ikmal probunu temas ettirir; bu yöntem aynı anda birden fazla uçağa hizmet vermeye elverişlidir.
Tanker uçaklar çoğunlukla geniş gövdeli nakliye veya yolcu uçağı platformlarından dönüştürülür; gövde içi ek yakıt tankları, aktarım pompaları, aydınlatma ve operatör istasyonlarıyla donatılır. Modern tankerlerde kamera destekli uzaktan bom kontrolü, operatörün işlemi kabin içindeki konsoldan yönetmesine imkân verir. Birçok tanker aynı zamanda yolcu ve kargo taşıyabilen çok rollü tanker-nakliye (MRTT) anlayışıyla yapılandırılır.
Doktrin açısından havada ikmal, hava gücünün erişimini ve süreklilik kapasitesini belirleyen bir kuvvet çarpanıdır. Uzun menzilli intikaller, hava devriyelerinin kesintisiz sürdürülmesi ve taarruz paketlerinin desteklenmesi tanker planlamasına bağlıdır. Belirli sistemlerin sayısal performans değerleri bu sayfada yer almaz — güvenli yayın ilkesi gereği.
Savunma sanayii bağlamı
Tanker programları; platform dönüşümü, yakıt sistemi mühendisliği, sertifikasyon ve alıcı uçaklarla uyumluluk testleri gibi uzmanlık alanlarını bir araya getirir. Mevcut yolcu uçaklarının tankere dönüştürülmesi, bakım-onarım-yenileme altyapısı güçlü ülkeler için önemli bir sanayi faaliyetidir.
Türk savunma sanayiinde havada yakıt ikmali yetenekleri ve ilgili modernizasyon çalışmaları alanında faaliyetler yürütülmektedir.
İlgili kavramlar
Nakliye uçağı · Kuvvet çarpanı · Görev yarıçapı · Muharip uçak · Hava harekât planlaması