Kime yönelik: Medya, araştırmacı, yönetici Ne öğreneceksiniz: Mal–hizmet ayrımı · sözleşme–teslimat farkı · kaynak kapsamı
Önce ölçüm kapsamını bulun
Savunma ihracatı için tek bir evrensel rakam yoktur. SSB verisi savunma ve havacılık mal ve hizmet toplamını; TİM gümrük bazlı mal ihracatını; SIPRI ise büyük konvansiyonel silah transfer hacmini TIV birimiyle ölçebilir. Bu seriler doğrudan birbirinin yerine kullanılamaz.
Dört kontrol sorusu
- Kaynak kim? Resmî kurum, şirket veya uluslararası veri tabanı mı?
- Ne ölçülüyor? Mal, hizmet, sözleşme, teslimat veya transfer hacmi mi?
- Hangi dönem? Takvim yılı, çeyrek veya çok yıllı program mı?
- Hangi birim? ABD doları, TL, adet veya TIV mi?
Sözleşme ile ihracat aynı değildir
İmzalanan sözleşme gelecekteki teslimat yükümlülüğünü gösterir. Yıllık ihracat ise ilgili dönemde gerçekleşen mal veya hizmet akışıdır. Büyük bir sözleşmenin tamamını imzalandığı yılın ihracatı gibi yazmak hatalıdır.
Ülke ve ürün listelerinde dikkat
Resmî açıklama bulunmadan şirket beyanları tek başına ülke-program eşleşmesinin kesin kanıtı sayılmamalıdır. Atlas, açık teyit eşiğini ve official_confirmation alanını görünür tutar.
İlgili sayfalar
Veri okuryazarlığı · 2025 ihracatı · SIPRI TIV
Kaynak ve güncellik
Bu rehber resmî kurum sayfaları ve Savunma Atlas metodolojisi temelinde hazırlanmıştır. Süreç ve mevzuat değişebileceğinden bağlayıcı bilgi için ilgili kurumun güncel sayfası esas alınmalıdır. Son kontrol: 14 Temmuz 2026.
Ayrıntılı bakış
Veri okumanın ilk adımı kaynak seçimi değil, soru tanımıdır. "Ne kadar savunma ürünü satıldı?" ile "hangi büyük silah sistemleri hangi alıcılara transfer edildi?" birbirinden farklı iki sorudur ve farklı ölçüm mantıklarına bağlanır. Soruya uygun olmayan seriyle yanıt vermek, veri hatalarının büyük bölümünün kaynağıdır.
İkinci adım seri sürekliliğidir. Kurumlar zaman içinde kapsam, sınıflandırma veya derleme yöntemini değiştirebilir; böyle bir değişiklikten sonra eski ve yeni değerler aynı çizgide gösterilemez. Yayınların yöntem notları bu nedenle tablonun kendisi kadar önemlidir.
Üçüncü adım toplulaştırma düzeyidir. Yıllık toplamlar eğilim gösterir, kalem bazlı kayıtlar ise tek tek olayları gösterir. Büyük bir işlemin yıllık toplamı belirgin biçimde hareket ettirebildiği durumlarda ortalamaya dayalı yorumlar yanıltıcı olur; eğilim değerlendirmesi yapılacaksa birden çok yıl birlikte okunur.
Sık sorulan sorular
Hangi kaynak "doğru" kaynaktır? Soruya göre değişir. Her serinin tanımlı bir kapsamı vardır; doğruluk, kaynağın soruya uygunluğuyla ölçülür.
Şirket açıklamaları veri sayılır mı? Bağlam sağlar, fakat resmî teyidin yerine geçmez. Atlas bu ayrımı kayıt alanlarında görünür tutar.
İki kaynak çelişirse hangisi tercih edilir? Öncelik, ölçtüğü büyüklüğü ve yöntemini açıkça tanımlayan kaynaktadır; çelişki giderilemiyorsa her iki değer de kaynağıyla birlikte gösterilir.
Birim dönüşümü yapılabilir mi? Parasal seriler arasında sınırlı biçimde yapılabilir; hacim ölçüsüyle parasal seri arasında yapılamaz.
Verinin yokluğu ne anlatır? Çoğu kez yalnız yayımlanmadığını. Yayımlanmayan kırılım, gerçekleşmemiş işlem anlamına gelmez.