Kime yönelik: Gazeteci, araştırmacı, öğrenci, yatırımcı okuryazarı Ne öğreneceksiniz: Hangi kaynağın neyi ölçtüğü · Hangi verilerin karşılaştırılabilir olmadığı · En sık yapılan 5 hata
Temel ilke: her veri aynı şeyi ölçmez
Savunma sanayii verilerinde en sık yapılan hata, farklı şeyleri ölçen kaynakları aynıymış gibi karşılaştırmaktır. Bu rehber, o hatayı önlemek için yazılmıştır.
Kaynak-ölçüm tablosu
| Kaynak | Neyi ölçer | Birim | Neyle karşılaştırılamaz |
|---|---|---|---|
| SSB | Savunma+havacılık mal ve hizmet ihracatı | ABD doları | — |
| TİM | Mal ihracatı (gümrük bazlı) | ABD doları | SSB toplamıyla birebir aynı değildir (kapsam farkı) |
| SIPRI | Büyük konvansiyonel silah transfer hacmi | TIV | Dolar bazlı hiçbir veriyle |
| NATO | Savunma harcaması (ihracat değil) | GSYH % / USD | İhracat verisiyle |
| KAP | Şirket finansal/operasyonel verisi | TL/USD/adet | Şirketler arası kapsam notu olmadan |
Hata 1 — SIPRI TIV'i dolar sanmak
En yaygın hata budur. SIPRI'nin TIV (Trend Indicator Value) birimi bir para birimi değildir. Transfer edilen askerî kaynağın hacmini temsil etmeyi amaçlar; ticari satış fiyatını değil.
"Türkiye'nin SIPRI verisine göre silah ihracatı X" cümlesi, TIV'i dolar gibi sunuyorsa yanlıştır.
Hata 2 — İhracat ile sözleşmeyi karıştırmak
Bir yılda imzalanan yeni sözleşme tutarı ile o yılın gerçekleşen ihracatı farklı büyüklüklerdir. Sözleşme gelecekteki teslimatı ifade eder; ihracat gerçekleşmiş satışı.
Hata 3 — Ciroyu ihracat sanmak
Sektör cirosu toplam faaliyet hacmini; ihracat ise yalnız yurt dışı satışı gösterir.
Hata 4 — Sıralamayı metodolojisiz aktarmak
"Dünyada X'inci" iddiaları kaynak, metodoloji ve yıl belirtilmeden anlamsızdır. Dolar bazlı sıralama ile SIPRI TIV bazlı sıralama farklı sonuç verir.
Hata 5 — Çelişen kaynakları görmezden gelmek
Aynı gösterge için farklı resmî kaynaklar farklı rakam verebilir. Örneğin sektör firma sayısı, SSB kurumsal sitesinde 3.500+, SSB Başkanı'nın Şubat 2026 açıklamasında 4.000+ olarak geçmektedir.
Doğru yaklaşım rakamı seçmek değil, farkı göstermektir.
Savunma Atlas bu ilkeleri nasıl uygular
- Her veri kartında: kaynak · birim · dönem · kapsam · metodoloji notu · karşılaştırılabilirlik uyarısı
- SIPRI serisi dolar serisiyle asla aynı eksende gösterilmez
- Çelişen kaynaklar veri notu kutusunda açıklanır