Dönem özeti
Türkiye'nin kendi kendine yeterli bir savunma sanayii kurma ihtiyacının tetikleyici unsuru, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında uygulanan silah ambargosu olmuştur.
Kapsam notu
Bu sayfa sanayi tarihi anlatır. Harekât, muharebe veya taktik anlatımı içermez — bunlar portalın kapsamı dışındadır.
Ambargonun sanayi üzerindeki etkisi
Ambargo dönemi, savunma sistemlerinde yalnızca satın alma yapmanın yeterli olmadığını göstermiştir. Bir ülke ihtiyaç duyduğu parçaya, mühimmata, bakım hizmetine veya modernizasyon desteğine kriz anında erişemiyorsa, sahip olduğu platformların etkinliği de sınırlanabilir.
Bu tecrübe, Türkiye'de savunma sanayiinde dışa bağımlılığın stratejik risk olduğu farkındalığını görünür kılmıştır.
Kurumsal sonuçlar
Bu dönemde savunma sanayii hamlesi, kuvvet komutanlıkları adına kurulan vakıflar yoluyla başlatılmıştır. Halkın bağışlarıyla desteklenen bu vakıflar üzerinden şirketler kurulmuştur:
| Yıl | Kurum |
|---|---|
| 1973 | TUSAŞ (Türk Uçak Sanayii A.Ş.) |
| 1975 | ASELSAN — TSK'nın haberleşme cihazı ihtiyaçları için |
| 1981 | ASPİLSAN |
| 1982 | HAVELSAN |
| 1985 (7 Kasım) | SSB'nin öncülü — 3238 sayılı Kanun |
| 1987 (17 Haziran) | TSKGV — 3388 sayılı Kanun; kuvvet vakıflarının birleşmesi |
| 1988 | ROKETSAN |
Veri notu
İŞBİR Elektrik'in kuruluş yılı kaynaklarda 1975 ve 1978 olarak farklılaşmaktadır. Portal tek rakamı doğru ilan etmez.
Tarihsel değerlendirme
1974 sonrası dönem, Türkiye savunma sanayiinin dönüm noktalarından biri olarak değerlendirilir. Ancak bu süreç tek bir tarihte başlayıp biten bir olay değil, onlarca yıla yayılan bir kurumsallaşma ve kabiliyet inşası sürecidir.
İlgili sayfalar
TSKGV · ASELSAN · SSB · Yerlileştirme nedir?
Dönemin bağlamı
Ambargo tecrübesinin sanayi tarihi açısından ayırt edici yanı, tedarik kesintisinin bir stok sorunu olmaktan çıkıp kabiliyet sorunu olarak görülmeye başlanmasıdır. Yedek parça, mühimmat ikmali, bakım ve modernizasyon desteği tek bir dış kaynağa bağlıysa, envanterdeki platformun kâğıt üzerindeki değeri ile kriz anındaki kullanılabilirliği ayrışır. Dönemin kurumsal cevabı da bu ayrışmayı hedeflemiştir: vakıf modeliyle toplanan kaynağın şirketleşmeye dönüştürülmesi, sanayi kapasitesini yıllık bütçe döngüsünden görece bağımsız bir zemine oturtma arayışıdır.
Bugüne izleri
Sayfadaki kuruluş tablosu tek bir kararın değil, ard arda gelen kurumsallaşma adımlarının kaydıdır; bu nedenle dönem bir başlangıç tarihi olarak değil, eşik olarak okunmalıdır. Bugün yerlileştirme tartışmasında kullanılan kavram takımı — tedarik güvenliği, kritik alt sistem, ikinci kaynak — büyük ölçüde bu dönemin sorularından türemiştir. Veri notunda görüldüğü gibi dönemin bazı ayrıntıları kaynaklarda farklılaşmaktadır; Atlas bu tür durumlarda ayrışmayı tek bir rakama indirmek yerine kayıt altına alır.
Kaynaklar
TSKGV resmî sitesi (tarihçe) · akademik kaynaklar · sektör yayınları. Erişim: 13 Temmuz 2026.